WerkZorgCombinatie

Opvoeding


Als ouder heb je te maken met wat jij zelf als kind hebt meegekregen, en hoe dat je gedrag nu nog steeds beïnvloedt. Vaak reageren we, zonder dat we dat door hebben, onbewust op het gevoel dat een situatie ons geeft.
Het tweede waar je als ouder mee te maken hebt, is de lastige taak van het opvoeden. Er zijn talloze tijdschriften die ouders adviezen geven over wat wel en niet te doen. Veel ouders voelen zich onzeker op dit gebied. Doe ik het wel goed? Volgens tijdschrift J/M (augustus 2011) zijn de twee belangrijkste eigenschappen van superouders: organisatietalent, en zelfkennis.

Hoe ben jij als ouder?
Bij ons krijg je geen opvoedtips, maar wel inzicht in wat het gedrag van je kinderen bij je oproept. Iedereen reageert door zijn eigen specifieke achtergrond weer anders op een situatie. Wat kan zelf ouder zijn bij je oproepen?:

  • Je ziet jezelf dingen doen, die je van je eigen ouders verschrikkelijk vond;
  • Of je ziet wat je vroeger gemist hebt, als je de liefde voor je eigen kinderen voelt;
  • je vraagt je af hoe je ouders vroeger het geduld opbrachten, zelf kook je regelmatig over;
  • in de ogen van je ouders doe je de opvoeding van je kinderen niet goed.
Ingesleten gedrag
Ondanks dat het vervelende gevoelens kunnen zijn, is het goed hierbij stil te staan. Die gevoelens kunnen onbewust je gedrag sturen. 
Herken je dat je weer je kinderen hebt afgesnauwd, of weer hebt toegegeven aan hun smeekbeden? Word niet boos op jezelf.


 
 
Het is waarschijnlijk ingesleten gedrag dat je heel moeilijk kunt veranderen. Maar zelfkennis over die ingesleten patronen, kan je wel helpen het anders te doen.

In je jeugd leer je door de feedback van je ouders wat je wel en niet moet doen. Doordat zij je prezen, of straften, je negeerden of aanmoedigden, enzovoorts, heb je geleerd wat voor jou het beste gedrag is. Sommige kinderen vertonen steeds extremer gedrag
omdat ze daarmee de aandacht krijgen die ze zo graag willen. Andere kinderen trekken zich steeds meer terug, om niet uitgelachen te worden om wat ze zeggen.

Afweermechanismen
Ingeborg Bosch heeft een aantal prachtige boeken geschreven over hoe onze dagelijkse ingesleten reactiepatronen vaak een link hebben met onze kindertijd.

Zij laat zien dat het gedrag van een kind om aandacht, of juist om met rust gelaten te worden, nog steeds op volwassen leeftijd wordt toegepast. 
 
 

In de kindertijd had dat gedrag zijn functie, maar nu kan het desastreuze gevolgen hebben. En vaak hebben we het niet eens door. Het gedrag is zo ingesleten dat op het moment dat we 'in het nauw zitten' we onbewust weer hetzelfde doen. Bosch noemt dit afweermechanismen. Ze onderscheid de volgende afweermechanismen. Daaronder staat het gedrag dat daarbij hoort.

  1. valse hoop
    • Als je probeert alles perfect te doen in de hoop dat iedereen dan tevreden over je zal zijn;
    • hopen dat je gelukkiger wordt met een ander huis/partner/baan/auto;
    • bepaalde emoties niet tonen omdat je denkt dat anderen je niet meer mogen als ze er achter komen 'hoe je echt bent';
    • eerst in de behoeften van alle andere mensen voorzien, voordat je eigen behoeften aan de beurt komen;

  1. ontkenning van behoeften
    • het kan me niet schelen als iemand me onaardig behandelt;
    • het maakt me niets uit waarheen we op vakantie gaan, dat mag de ander altijd beslissen;
    • veel eten, snoepen, alcohol of drugs gebruiken, gokken en alle andere activiteiten waardoor je niets hoeft te voelen;
    • door veel internetten, lezen of tv-kijken je afsluiten voor wat er in jezelf en in je omgeving gebeurt.

  1. valse macht
    • bij problemen er altijd vanuit gaan dat het probleem bij de ander ligt;
    • tegen anderen zeggen dat ze hun mond moeten houden, in plaats van naar het standpunt van iemand anders te luisteren;
    • oordelen over smaak, leven, gewoonten etc van anderen;
    • je superieur voelen aan anderen;
    • anderen niet vertrouwen;

  1. primaire afweer
    • ik deug niet, ik zal nooit goed genoeg zijn;
    • niemand houdt van mij;
    • ik ben lelijk;
    • ik ben niet interessant;
    • ik schaam me voor wie ik ben;
  1. angst
    • bang zijn om naar een feestje te gaan;
    • angst voor spreken in het openbaar;
    • bang zijn om te zeggen wat je denkt;
    • angst om alleen te zijn;
    • angst om je te binden in een relatie.

Voor meer uitleg hierover lees bijvoorbeeld Ingeborg Bosch, "PRI en de kunst van bewust leven. Ontwar je emoties en leef ten volle" uit 2010.

Automatisch gedrag
Zoals je in de voorbeelden kunt zien is het contraproductief gedrag, of destructieve gedachten. Desondanks gaat het om gedrag en gedachten die ons allemaal bekend voor zullen komen. Vaak denken we of doen we die dingen ongemerkt. Daardoor hebben we soms het gevoel dat dat bij ons karakter hoort, en dat we 'nu eenmaal zo zijn'. Bosch heeft er een andere verklaring voor. Volgens haar roepen bepaalde situaties sterke emoties op. En omdat het emotionele brein heel snel werkt, hebben we al gereageerd voordat we er erg in hebben. In gevaarlijke situaties (een auto die je bijna schept) is het een zegen dat je brein zo werkt. 

Inzicht in je ingesleten gedrag en gedachten (je afweermechanismen) kan je helpen jezelf beter te begrijpen. Je begrijpt dan waarom je soms zo heftig kan reageren.   

Als je weet waarom je op een bepaalde manier reageert, kun je vervolgens bepalen of je dat zo wilt houden, of dat je het misschien anders wilt. Het onbewuste gedrag wordt dan vervangen door bewust gedrag.